W związku z przesłanym do konsultacji projektem założeń do ustawy o wspieraniu zatrudnienia i integracji osób niepełnosprawnych, pragniemy wyrazić uznanie dla podjęcie trudu przygotowania całościowego dokumentu kreślącego przesłanki i cele proponowanych zmian oraz główne propozycje zmian systemowych. Taki dokument stanowi dobrą podstawę do dyskusji społecznej i formułowania rozwiązań alternatywnych z różnych punktów widzenia.

1. Wszechstronnie i na ogół trafnie zostały określone uwarunkowania proponowanych zmian, z tym że niektóre z nich w najbliższych latach będą ulegać zmianom. Podzielamy pesymizm Autorów płynący z obserwacji wskaźników rynku pracy osób niepełnosprawnych w ostatnim okresie. Warto jednak zauważyć że wysokie tempo wzrostu gospodarczego, które według wielu prognoz powinno się w przyszłości utrzymać oraz masowy odpływ młodych mobilnych osób do pracy za granicą, prawdopodobnie znacząco ograniczą skalę rzeczywistego bezrobocia w kraju i będą skłaniały pracodawców do sięgania także po zatrudnienie osób niepełnosprawnych, które jako mniej mobilne nie wyjadą z kraju. Na skutek tego czynnika w ciągu 2-3 lat wskaźniki zatrudnienia tych osób będą zapewne ulegały poprawie.

2. Zamieszczona na stronie nr 6 teza iż wprowadzenie instytucji „ ryczałtowo określonych podwyższonych kosztów zatrudnienia osób niepełnosprawnych” utrwala niekorzystny stereotyp pracownika niepełnosprawnego, nie jest do końca prawdziwa. W znacznie większym stopniu teza ta dotyczy samej konieczności wyszukiwania i dokumentowania owych podwyższonych kosztów, niż uzyskiwanie ryczałtowej rekompensaty, nie wywołującej konieczności stosowania nie humanistycznej procedury dowodzenia niższej przydatności niepełnosprawnego pracownika.

3. Wśród prawnych uwarunkowań nowej ustawy należy dodatkowo uwzględnić dwie przesłanki:

   • po pierwsze w Sejmie oczekuje na decyzję Posłów obszerna nowelizacja Ustawy o rehabilitacji wraz z wniesioną ostatnio przez Rząd autopoprawką. Jest to propozycja bardzo istotna o bynajmniej nie kosmetycznym charakterze. Na dziś nie znamy jeszcze ostatecznego kształtu tej regulacji, który powstanie w wyniku decyzji Sejmu, nie wiemy od kiedy poszczególne przepisy będą obowiązywać, podobnie jak zupełnie nie są znane rzeczywiste skutki tej nowelizacji dla przebiegu procesów rehabilitacji i zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Rzetelna wiedza oparta na stałym monitorowaniu procesów wdrażania nowelizacji i ocenie ich skuteczności jest konieczne dla podejmowania nowej całościowej regulacji systemowej.

   • Po drugie wciąż jeszcze nie ma nowej wersji Rozporządzenia Komisji Europejskiej 2204. Trzeba będzie doraźnie przedłużyć okres obowiązywania działających obecnie regulacji krajowych związanych z dotychczasowym Rozporządzeniem 2204 co najmniej do końca 2007 roku a w dłuższym horyzoncie czasowym uwzględnić kształt nowego Rozporządzenia w dyskusji nad założeniami do naszej ustawy.

4. Wymienione na stronie 10 i 11 podstawowe warunki i cele proponowanych zmian nie budzą większych wątpliwości, choć w naszej ocenie należałoby wśród nich wymienić reformę systemu orzekania o niepełnosprawności. Naszym zdaniem konieczne jest by dobrze przemyślana przebudowa systemu orzekania niepełnosprawności zapewniała spójność poszczególnych elementów oraz jego zdynamizowania, tak, aby orzeczenie nie było tylko stwierdzeniem stanu, ale wskazywało środki niezbędnego wsparcia i doradztwa zawodowego. Taki kierunek zmian nadawałyby bardziej dynamiczny charakter całemu systemowi wsparcia integracji i zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Orzeczenia w większym stopniu winny koncentrować się na rodzaju i typie schorzenia niż na określonym tradycyjnie stopniu niepełnosprawności. Naszym zdaniem reforma orzecznictwa jest przesłanką i warunkiem przebudowy całego systemu.. Odnośnie propozycji zmian systemowych zgłaszamy następujące uwagi i propozycje:

5. Nie wydaje się celowe wyłączenie ze składu Rady Konsultacyjnej przedstawicieli związków zawodowych i organizacji pracodawców. Jeżeli bowiem jednym z ważniejszych celów ma być zwiększenie poziomu aktywności zawodowej i zatrudnienia osób niepełnosprawnych, to jego realizacja bez udziału przedstawicieli pracobiorców i pracodawców wydaje się utrudniona.

6. Uznając celowość zlecania organizacjom pozarządowym usług w zakresie specjalistycznego poradnictwa i pośrednictwa pracy dla osób niepełnosprawnych celowym wydaje się również stworzenie takich możliwości dla innych podmiotów , w tym także zakładom pracy chronionej, dysponujących dużym doświadczeniem z zakresu zatrudnienia takich osób.

7. Odnośnie kwestii przedefiniowania roli i funkcji warsztatów terapii zajęciowej za najważniejsze uważamy zapewnienie spójności między systemem rehabilitacji zawodowej, a systemem pomocy społecznej. Chodzi o to, że osoba niepełnosprawna o określonym typie niepełnosprawności, może wymagać wsparcia w jednym lub drugim systemie a nadanie cech bardziej dynamicznych działaniom WTZ nie może ograniczać świadczeń możliwych do uzyskania w systemie pomocy społecznej.

8. Ograniczenie prawa do ryczałtowego rozliczania się pracodawców z pomocy publicznej związanej z podwyższonymi kosztami zatrudnienia tylko do osób ze znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i dla pozostałych osób niepełnosprawnych w lekkim stopniu obligatoryjne rozliczanie pomocy tylko poprzez udokumentowanie faktycznie poniesionych zwiększonych kosztów będzie miało kolosalne następstwa dla zmniejszenia zapotrzebowania na takich pracowników. Powszechnie znana jest pracochłonność tego rodzaju rachunków, która byłaby ogromnym kłopotem zwłaszcza dla pracodawców otwartego rynku pracy. Warto też sobie uprzytomnić, że osoby niepełnosprawne w stopniu lekkim stanowią ponad 2 /3 aktywnych zawodowo niepełnosprawnych. Część schorzeń np. .mentalnych także przy lekkim stopniu ich występowania, stwarza ogromne trudności przy pozyskaniu zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Stoimy na stanowisku, że głębsze modyfikacje systemu rozliczeń będą mogły być realizowane w wyniku reformy systemu orzecznictwa.

9. Postulat zrównania maksymalnego poziomu pomocy na rekompensatę dla pracodawców zarówno otwartego jak i chronionego rynku pracy będzie można ocenić jeżeli zostanie udzielona odpowiedź na szereg dodatkowych pytań takich jak:

   • czy proponowany poziom pomocy będzie zawierał w sobie sumę obecnie realizowanej pomocy przez SOD i ZUS ?

   • czy poziom ten będzie orientowany na obecne wysokości obowiązujące wobec ZPCHr , czy na otwartym rynku pracy ?

   • czy uzyskanie jednakowego poziomu wsparcia na jedną osobę niepełnosprawną będzie oznaczało również jednakowy zakres obowiązków spoczywających na pracodawcach w obu tych sektorach ?

10. Propozycje wprowadzenia zmian w zakresie pomocy dla ZPCHr są niespójne i

nie do końca konsekwentne.

Proponuje się tu określenie obowiązków pracodawców chronionego rynku pracy, oraz możliwości uzyskania dodatkowego wsparcia z tytułu realizowanych zadań o charakterze publicznym. Obowiązki istoty swojej są obligatoryjne, a wsparcie może być fakultatywne. Jeżeli zasadnicza pomoc ma być równa dla wszystkich, to wszelkie dodatkowe obowiązki winny łączyć się obligatoryjnie z dodatkowym wsparciem. Jeżeli jednak nakładane będą na ZPCHr dodatkowe nie finansowane zewnętrznie obowiązki, to nie ma uzasadnienia dla jednakowego poziomu pomocy w obydwu sektorach.

11. Propozycje zmian w obszarze tworzenia i gospodarowania zakładowym fundu-

szem rehabilitacji osób niepełnosprawnych nie są jasno sformułowane i zdają się abstrahować od faktu, że zwolnienia podatkowe tworzące ten fundusz nie mają wpływu na wynik działalności gospodarczej osiągany przez ZPCHr.

Około 70% ZFRON ( kwoty rzędu 120-150zł. Na osobę niepełnosprawną średnio miesięcznie) to środki pochodzące z podatku od osób fizycznych CIT.

W tym zakresie dopuszczalna była by jedynie pomoc indywidualna na rzecz zatrudnionych osób niepełnosprawnych nie przysparzająca pracodawcy żadnych korzyści. Pozostałe ok.30% to głównie podatek od nieruchomości (kwoty z rzędu 40-60zł. średnio miesięcznie na jedną osobę niepełnosprawną) pracodawca mógłby w 4/5 wykorzystać na inwestycje w ramach zasady de minimis . Tak więc kwota rzędu 50zł.średniomiesięcznie na jedną osobę niepełnosprawną była by sumą potencjalnych korzyści pracodawcy z posiadania statusu ZPCHr. Pracodawcy nie posiadający nieruchomości mogli by żadnych korzyści nie uzyskiwać. Tak pomyślana reforma z pewnością spowoduje rezygnację ze statusu ZPCHr u większości pracodawców.

Źródło: Krajowy Związek Rewizyjny Spółdzielni Inwalidów i Spółdzielni Niewidomych